9. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 3

Taş, 1933’te yaşanan felaketin unutulmasını önlemek ve gelecek kuşakları aynı tehlikeye karşı uyarmak için yazılmıştır. Felaketi yaşayanlar, edindikleri tecrübeyi (dalganın nereye kadar ulaştığını) kalıcı bir yolla sonraki nesillere aktarmak istemiştir.

Geçmişteki deneyimleri bilen toplum benzer tehlikelere karşı önceden önlem alabilir; geçmişten ders çıkararak geleceğe yönelik doğru kararlar verir. Kanıt: Köy halkı 1933’teki felaketten ders çıkarıp evlerini yükseğe kurmuş, 2011’de dalga taşın altında kaldığı için köy büyük zarar görmemiştir.

1933 tsunamisinden sonra dikilen taş, halkın evlerini yükseğe kurmasını sağlamıştır. 2011’de dalga taşın altında durduğu için köy kurtulmuş, halk bunu taştaki uyarıya bağlamıştır.

İnsanlar aynı topraklarda yaşamış atalarının eserlerini ve ortak hatıralarını tanıdıkça kendilerini bu mirasın ortak sahibi olarak görür. Ortak geçmiş, toplumu bir arada tutan bir bağ oluşturur; bu bağ, mirası birlikte koruma ve gelecekte de birlikte yaşama isteğini güçlendirir.

Olay: Belirli bir yer ve zamanda meydana gelen, kısa sürede gerçekleşip sonuçlanan gelişmedir. Olgu: Uzun bir zaman dilimine yayılan, birçok olayın etkisiyle oluşan ve başlangıcı ile bitişi kesin bir tarihle gösterilemeyen geniş çaplı gelişmedir.

Olay: I, III, V. Olgu: II, IV, VI.

Olgular, birçok olayın birikimiyle uzun sürede oluşur. Malazgirt Savaşı tek ve kısa süreli bir olaydır; Anadolu’nun kapılarını Türklere açarak uzun süreli bir süreç olan Anadolu’nun Türkleşmesi olgusunu hızlandıran olaylardan biridir. Yani olaylar, olguların oluşmasına yol açan ya da onları etkileyen parçalardır.

Yüzyıllar 1 ile başlayıp 100 ile biten yıllardan oluşur; I. yüzyıl 1-100 yıllarını kapsar. Bu yüzden sonu 00 ile bitmeyen yıllarda yılın ilk iki basamağının bir fazlası yüzyılı verir (1500 ise XV. yüzyılın son yılıdır): 1453 yılı 1401-1500 arasında olduğu için XV. yüzyıldadır. Öğrenci yılın ilk iki basamağını (14) doğrudan yüzyıl saymıştır.

Olayları kronolojik sıraya koyarak araştırmayı ve incelemeyi kolaylaştırmak; dönemleri adlandırıp karşılaştırmayı ve tarihin öğrenilmesini kolaylaştırmak.

I. Konu veya sorun belirleme. II. Kaynaklardan bilgi toplama. III. Kaynağı inceleme, sorgulama ve yorumlama. IV. Kanıta dayalı ürün oluşturma.

Birinci elden: Çeşmenin kitabesi (ya da arşivdeki eski fotoğraflar); çeşmenin yapıldığı dönemde oluşturulmuş özgün kaynaktır. İkinci elden: Mahallenin tarihini anlatan kitap; olaydan sonra başka kaynaklara dayanılarak yazılmıştır.

Toplanan bilgiler sorgulanmadan ürüne aktarılsaydı kitaptaki yanlış isim ya da komşunun hatalı tahmini yazıya girerdi; sonuç güvenilir olmazdı. Kanıta dayalı ürünün doğruluğu, kaynakların incelenip sorgulanmasına bağlıdır. Ayrıca çelişki fark edilince öğrenci yeni bir kaynağa (uzmana) başvurmuştur; yani sorgulama aşaması gerektiğinde bilgi toplama aşamasına geri dönmeyi gerektirir.

Çarpıtma (algı oluşturma): Gerçek bir fotoğraf, çekildiği zaman ve bağlamı değiştirilerek farklı bir olayı kanıtlıyormuş gibi sunulmuştur.

Kaynağı sorgulama aşaması. Örnek sorular: “Bu kaynak ne zaman ve kim tarafından oluşturuldu?”, “İlk olarak nerede yayımlandı?”, “Başka kaynaklar bu bilgiyi doğruluyor mu?”, “Kaynağı oluşturanın amacı ne olabilir?”

Çarpıtılmış bilgi yayıldığında toplum geçmişi yanlış öğrenir, yanlış kararlar verir ve gruplar arasında güvensizlik, önyargı ya da çatışma ortaya çıkabilir. Dürüst üretilen bilgi ise toplumun geçmişten doğru ders çıkarmasını ve ortak bir zeminde buluşmasını sağlar.

Tarihsel bilgi kanıta dayanır. Hiçbir belgeye dayanmayan iddialar tarihsel bilgi sayılamaz; araştırmacı yalnızca doğrulanabilen kaynakları kullanarak bilimsel ve dürüst davranmıştır.