6. Sınıf Sosyal Bilgiler 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 5

Dede aynı aile grubunda kalmıştır ama rolü değişmiştir: Çocukken ailenin çocuğuydu; yetişkinlikte kendi ailesini kurup baba oldu; bugün torunları olduğu için dede rolündedir. Grup aynı kalsa da kişinin o gruptaki rolü yaşla birlikte değişir.

Çocukken sorumlulukları azdı: anne babasının sözünü dinlemek, ödevlerini yapmak, ev işlerinde küçük yardımlar. Baba olunca sorumlulukları arttı: ailesinin geçimini sağlamak, çocuklarının bakımı, eğitimi ve güvenliğiyle ilgilenmek. Yaş ilerledikçe sorumluluklar artmıştır.

İnsanın dâhil olduğu gruplar ve bu gruplardaki rolleri hayatı boyunca değişir; bazı gruplardan ayrılır, yeni gruplara katılır. Bu doğal bir süreçtir.

• Tıp fakültesi: üniversite öğrencisi.
• Hastane: doktor.
• Afet gönüllüleri grubu: gönüllü.

Öğrenci olarak eğitim alma hakkı vardır; derslerine çalışmak, okul kurallarına uymak sorumluluğudur. Doktor olunca çalışma ve ücret alma hakkı olur; hastaları muayene edip tedavi etmek, insan sağlığını korumak gibi çok daha ağır sorumluluklar taşır. Rol değişince hak ve sorumluluklar da değişir.

I: dil. II: din (bayramlaşma geleneğiyle birlikte). III: tarih. IV: sanat. V: gelenek-görenek.

Örnek (III): 18 Mart’ta Çanakkale şehitlerini anmak, ülkenin dört bir yanındaki insanlara ortak bir geçmişi ve vatan için yapılan fedakârlığı hatırlatır. Aynı tarihi paylaştığını hisseden insanlar birbirine daha sıkı bağlanır, “biz” duygusu güçlenir. Seçilen durumla tutarlı benzer açıklamalar kabul edilir.

Yardımlaşma ve dayanışma: İnsanlar tanımadıkları kişiler için yardım topladı, arama kurtarmaya katıldı. Misafirperverlik ve komşuluk: Aileler depremzedelere evini açtı. Vatanseverlik ve millî birlik duygusu da kabul edilir.

İki kaynakta da insanlar ortak değerler etrafında bir araya gelmiştir: Kaynak A’da bir afet karşısında, Kaynak B’de millî bir bayramda. Bu durumlar insanlara aynı milletin parçası olduklarını hissettirir; zor günlerde dayanışmayı, mutlu günlerde birlikte sevinmeyi sağlar. Böylece toplumsal birlik ve beraberlik güçlenir.

Çöp kutularının az olması ve çabuk dolması; bazı ziyaretçilerin çevreye duyarsız davranıp çöplerini yere atması (sorumluluk bilincinin eksikliği).

Örnek öneri: Mahalle muhtarlığı belediyeden ek çöp kutusu ve hafta sonu boşaltma isteyebilir; mahalledeki okulun öğrencileri her ay parka “Çöpünü al, çimeni koru” temalı kendi tasarladıkları uyarı levhaları koyar ve gönüllü veliler ayda bir temizlik günü düzenler. Uygulanabilir: Belediye, muhtarlık ve okulun imkânlarıyla yapılabilir. Sürdürülebilir: Düzenli boşaltma ve aylık etkinlik sayesinde sürekli devam eder. Özgün: Öğrencilerin kendi tasarladığı levhalar ve mahallenin ortak sahiplenmesi. Bu ölçütleri karşılayan farklı öneriler kabul edilir.

Güçlü yön: Trafik polisi kurallara uyulmasını sağlar, öğrencilerin güvenliği hemen artar. Zayıf yön: Her okula her gün polis gönderilmesi zor olabilir; okulun kendi elinde olan bir çözüm değildir, uygulanabilirliği ve sürekliliği belirsizdir.

Okul, belediyeden yaya geçidi ve uyarı levhası ister; trafik ekiplerinden özellikle dönem başında ve yoğun günlerde kavşakta bulunmalarını talep eder. Diğer günlerde veliler ve görevli öğretmenler sırayla nöbet tutarak öğrencileri karşıya geçirir. Böylece hem kalıcı önlem alınmış olur hem de her gün güvenlik sağlanır.

Uygulanabilir değildir: Evlerde kimin ekmeği çöpe attığını denetlemek mümkün değildir. Ceza korkusu insanlarda israfın neden yanlış olduğuna dair bilinç de oluşturmaz.

Örnek (Nehir): Öneri faydalıdır; bayat ekmek çöpe gitmez, aile bütçesine katkı sağlanır, israfın önüne geçilir. Geliştirme: Tarifler okulun dijital panosunda ve sosyal medya hesabında da paylaşılabilir, velilerle “bayat ekmekten yemek” etkinliği yapılabilir. Örnek (Bora): Öğrenci ihtiyacı kadar yiyerek israfı azaltır; geliştirme olarak artan ekmekler için kantinde ayrı bir toplama kutusu konup hayvan barınaklarına ulaştırılabilir.