10. Sınıf Din Kültürü · 1. dönem 1. yazılı · DKAB.10.1.2
Yaratma ve âlemdeki düzen, şehadet ve gayb âlemi, varlık türleri ve insanın âlemdeki yeri.
Son güncelleme:
Bir bakışta
Resmî öğrenme çıktısı
İslam’da varlık ve bilgi · Allah-Âlem İlişkisi
DKAB.10.1.2. Allah-âlem ilişkisini müşahede edebilme
Görülen ve görülmeyen âlem · 9 puan
Aşağıda bazı varlıklar verilmiştir.
insan · melek · çam ağacı · cin · kartal · şeytan · Güneş · yağmur bulutu
“Şehadet âlemi” ve “gayb âlemi” kavramlarını açıklayarak verilen varlıkları bu iki âleme göre sınıflandırınız.
Gayb âlemine ait varlıklar hakkındaki bilginin kaynağını belirterek bir Müslümanın bu varlıklara ilişkin bilgileri nasıl değerlendirmesi gerektiğini açıklayınız.
1.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Şehadet âlemi, duyularla algılanabilen varlıklar âlemidir: insan, çam ağacı, kartal, Güneş, yağmur bulutu. Gayb âlemi, duyularla algılanamayan ve bilgisine vahiy yoluyla ulaşılan varlıklar âlemidir: melek, cin, şeytan.
Puanlama
1.2 tam puan 3
Örnek çözüm
Gaybla ilgili bilginin kaynağı vahiydir (Kur’an ve sahih hadisler). Bu nedenle Müslüman, bu varlıklarla ilgili olarak vahyin bildirdikleriyle yetinmeli; hurafelere ve kaynağı belirsiz anlatılara itibar etmemelidir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Âlemdeki düzen · 8 puan
Ayet 1
“Güneş de kendi yörüngesinde akıp gitmektedir. Bu, mutlak güç sahibi, hakkıyla bilen Allah’ın takdiri (düzenlemesi)dir. Ayın dolaşımı için de konak yerleri (evreler) belirledik. (…) Ne güneş aya yetişebilir, ne de gece gündüzü geçebilir. Her biri bir yörüngede yüzmektedir.”
Ayet 2
“(…) O, her şeyi yaratmış ve yarattığı o şeyleri bir ölçüye göre takdir etmiştir.”
Ayetlerden hareketle Allah-âlem ilişkisini “yaratma” ve “düzen” kavramlarıyla açıklayınız.
Bilim insanlarının doğadaki düzenlilikleri (yasaları) keşfetmesini “sünnetullah” kavramıyla ilişkilendiriniz.
2.1 tam puan 5
Örnek çözüm
Âlemi yaratan Allah’tır; âlem kendiliğinden var olmamıştır. Allah, yarattığı her şeyi bir ölçüye ve düzene göre takdir etmiştir: Güneş, Ay, gece ve gündüz belirlenmiş yörünge ve sınırlar içinde hareket eder. Âlemdeki düzen, Allah’ın ilminin ve kudretinin bir yansımasıdır.
Puanlama
2.2 tam puan 3
Örnek çözüm
Sünnetullah, Allah’ın evrende koyduğu ve değişmeyen yasalardır. Bilim insanları doğadaki düzenlilikleri incelediğinde Allah’ın koyduğu bu yasaları keşfeder. Bu yasaların sabit olması, insanın doğayı tanımasını ve bilgi üretmesini mümkün kılar.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Yaratan ve koruyup gözeten · 8 puan
“Allah, kendisinden başka hiçbir ilah olmayandır. Diridir, kayyumdur. O’nu ne bir uyuklama tutabilir, ne de bir uyku. Göklerdeki her şey, yerdeki her şey O’nundur. (…) Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O’na güç gelmez. O, yücedir, büyüktür.”
Bir öğrenci şöyle düşünmektedir: “Allah evreni yaratmış ve sonra onu kendi hâline bırakmıştır; artık evren kendi kendine işlemektedir.”
Öğrencinin düşüncesini ayetteki “kayyum” ve “koruyup gözetmek” ifadeleri açısından değerlendiriniz.
Bu ilişkiyi kavrayan bir insanın âlemdeki diğer varlıklara karşı tutumu nasıl olmalıdır? Açıklayınız.
3.1 tam puan 5
Örnek çözüm
Düşünce ayetle bağdaşmaz. Kayyum, varlıkları ayakta tutan, her an gözetip yöneten demektir. Ayette Allah’ın uyuklamadığı, gökleri ve yeri koruyup gözettiği bildirilir. Buna göre âlem yaratıldıktan sonra da varlığını sürdürmek için her an Allah’a muhtaçtır.
Puanlama
3.2 tam puan 3
Örnek çözüm
Her şeyin Allah’a ait olduğunu ve O’nun gözetiminde bulunduğunu bilen insan, varlıklara emanet bilinciyle yaklaşır; doğayı tahrip etmez, canlılara merhamet eder, kaynakları israf etmez.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Varlıklar arasında insan · 8 puan
Bir öğrenci, varlık türlerini bazı özelliklere göre karşılaştırmak için aşağıdaki tabloyu hazırlamıştır.
| Varlık | Akıl | İrade (seçme imkânı) | Görülebilir mi? |
|---|---|---|---|
| Bitki | Yok | Yok | Evet |
| Hayvan | Yok | Yok (iç güdüyle hareket eder) | Evet |
| Melek | Var | Allah’ın emirlerine karşı gelmez | Hayır |
| İnsan | Var | Var | Evet |
Tablodan hareketle insanı diğer varlıklardan ayıran özelliği belirleyiniz ve bu özelliğin insana yüklediği sorumluluğu açıklayınız.
İnsanın âlemdeki yerine ilişkin, Allah’a kulluk amacıyla yaratılmasını da dikkate alan bir çıkarım yazınız.
4.1 tam puan 5
Örnek çözüm
İnsan, hem akıl hem de iyiyle kötü arasında seçim yapma imkânı (irade) taşıyan bir varlıktır. Bu özellik insanı yaptıklarından sorumlu ve mükellef kılar; insan aklını kullanarak doğruyu bulmak ve iradesini iyilik yönünde kullanmakla yükümlüdür.
Puanlama
4.2 tam puan 3
Örnek çözüm
İnsan âlemdeki varlıklar arasında akıl ve iradesiyle özel bir yere sahiptir; ancak bu üstünlük ona sınırsız bir hak değil, Allah’a kulluk ve âlemi emanet bilinciyle koruma sorumluluğu verir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.
Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (9-12. Sınıflar) Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).