10. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.10.1.5

10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Canlılarda Sindirim Çeşitleri ve Yapıları Soruları

Hücre içi ve hücre dışı sindirim; diş, mide ve bağırsak yapısına göre kuş, kurt, inek ve insanın sınıflandırılması.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: BİY.10.1.5
Bu sayfadaki soru: 4
Senaryolarda bu konudan: 2-3 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Enerji · Sindirim (Hücre İçi Sindirim ve Hücre Dışı Sindirim), Canlılarda Sindirim Yapıları

BİY.10.1.5. Canlılarda sindirim çeşitlerini ve yapılarını sınıflandırabilme

1. soru

Sindirim nerede gerçekleşir? · 11 puan

Bir öğrenci farklı canlılarda besinlerin nerede sindirildiğini araştırarak aşağıdaki notları almıştır.

Canlılarda sindirimin gerçekleştiği yer
Canlı	Gözlem
Amip	Besini yalancı ayaklarıyla sararak hücre içine alır; besin kofulu lizozomla birleşir ve besin kofulda parçalanır.
Hidra	Besin önce sindirim boşluğuna salgılanan enzimlerle kısmen parçalanır, küçük parçalar boşluğu döşeyen hücrelere alınarak sindirimi tamamlanır.
Toprak solucanı	Besinler sindirim kanalında, hücrelerin dışında parçalanır; küçük moleküller hücrelere emilir.
Şapkalı mantar	Enzimlerini üzerinde yaşadığı çürümüş yaprak ve odun parçalarına salgılar; parçalanan küçük molekülleri emer.
İnsan	Besinler sindirim kanalında parçalanır; küçük moleküller ince bağırsakta emilir.

1.16 puan
Sindirimin gerçekleştiği yeri ölçüt alarak canlıları gruplandırınız ve her grubu adlandırınız.
1.25 puan
Şapkalı mantar ile insandaki hücre dışı sindirimi, sindirimin gerçekleştiği yer bakımından karşılaştırınız. Hücre dışı sindirimin hücre içi sindirime göre bir avantajını yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Yalnızca hücre içi sindirim: amip. Hem hücre dışı hem hücre içi sindirim: hidra. Hücre dışı sindirim: toprak solucanı, şapkalı mantar, insan.

Puanlama

Amibi hücre içi sindirim grubuna koyma2 puan
Hidrayı hem hücre dışı hem hücre içi sindirim grubuna koyma2 puan
Solucan, mantar ve insanı hücre dışı sindirim grubuna koyma2 puan

1.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Mantarda enzimler vücut dışına, besinin üzerine salgılanır ve sindirim canlının dışında gerçekleşir; insanda ise sindirim vücut içindeki sindirim kanalında, hücrelerin dışında gerçekleşir. Avantaj: Hücreden çok daha büyük besinler (ör. bütün bir yaprak ya da et parçası) sindirilebilir; bu sayede canlı daha büyük ve çeşitli besinlerle beslenebilir.

Puanlama

Mantarda sindirimin vücut dışında, insanda sindirim kanalında olduğunu karşılaştırma3 puan
Büyük besinlerin sindirilebilmesi avantajı2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Dişler ne anlatır? · 10 puan

Aşağıdaki tabloda üç memelinin diş yapıları verilmiştir.

Üç memelinin diş yapısı
Canlı	Kesici dişler	Köpek dişleri	Azı dişleri
K	Küçük	Uzun, sivri ve güçlü	Keskin kenarlı, birbirine makas gibi geçen
L	Yalnızca alt çenede; üst çenede yerine sert diş eti	Üst çenede yok; kesici ile azı dişleri arasında boşluk var	Geniş, yassı, pürüzlü yüzeyli
M	İki çenede de var	Küçük, çok az sivri	Küçük azılar ve yassı yüzeyli büyük azılar

2.16 puan
K, L ve M canlılarının beslenme şeklini (etçil, otçul, hem etçil hem otçul) diş yapılarına dayanarak belirleyiniz ve birer örnek canlı yazınız.
2.24 puan
Kuşlarda diş bulunmaz. Tohumla beslenen bir kuşta besinin mekanik olarak nerede ve nasıl parçalandığını açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

K: etçil (karnivor). Güçlü köpek dişleri avı yakalayıp parçalamaya, keskin azı dişleri eti kesmeye uygundur; örnek kurt. L: otçul (herbivor). Alt kesiciler ve sert diş eti otu koparır, geniş ve pürüzlü azılar bitkiyi öğütür; örnek inek. M: hem etçil hem otçul (omnivor). Farklı dişler hem et hem bitkisel besinleri kesip öğütmeye uygundur; örnek insan.

Puanlama

K: etçil, diş yapısıyla gerekçe ve örnek2 puan
L: otçul, diş yapısıyla gerekçe ve örnek2 puan
M: hem etçil hem otçul, gerekçe ve örnek2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Tohumlar önce kursakta depolanıp yumuşatılır, bezli midede sindirim salgılarıyla karışır ve kaslı taşlıkta öğütülür. Taşlığın kalın kaslı duvarı ve kuşun yuttuğu küçük taşlar, dişlerin yaptığı öğütme işini görür.

Puanlama

Taşlıkta öğütüldüğünü belirtme2 puan
Kaslı duvar ve yutulan küçük taşlarla öğütmeyi açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Dört bölmeli mide · 12 puan

İnekte besinin midede izlediği yol aşağıda sırasıyla verilmiştir.

Az çiğnenerek yutulan otlar işkembe ve börkeneğe gelir; burada yaşayan bakteri ve tek hücreliler selülozu parçalar.
Börkenekteki besin parçaları ağza geri getirilip yeniden çiğnenir (geviş getirme).
Yeniden yutulan besin kırkbayıra geçer; burada suyun bir kısmı emilir.
Besin, sindirim salgılarının üretildiği asıl mide olan şirdene geçer, oradan ince bağırsağa ilerler.

3.16 puan
İneğin midesinde yaşayan mikroorganizmaların ve geviş getirmenin ineğin beslenmesine katkısını açıklayınız.
3.26 puan
İnek, kurt ve tohumla beslenen bir kuşun midelerini bölme sayısı ve mekanik öğütmenin yapıldığı yer ölçütlerine göre karşılaştırınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

İnek, otların hücre duvarındaki selülozu parçalayacak sindirim enzimini kendisi üretemez; işkembedeki bakteri ve tek hücreliler selülozu parçalayarak bitkideki besinin kullanılabilir hâle gelmesini sağlar. Geviş getirmede besin yeniden çiğnenerek daha küçük parçalara ayrılır; yüzey alanı artar, mikroorganizmaların ve sindirim salgılarının etkisi kolaylaşır.

Puanlama

İneğin selülozu kendi enzimiyle sindiremediğini, mikroorganizmaların parçaladığını açıklama3 puan
Geviş getirmenin besini küçültüp sindirimi kolaylaştırdığını açıklama3 puan

3.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Mide yapılarının karşılaştırılması
Canlı	Mide yapısı	Mekanik öğütme
İnek	Dört bölmeli (işkembe, börkenek, kırkbayır, şirden)	Ağızda; geviş getirerek ikinci kez çiğneme
Kurt	Tek bölmeli	Ağızda, dişlerle (eti parçalayıp büyük lokmalar yutar)
Kuş	Bezli mide ve kaslı taşlık (önünde kursak)	Taşlıkta

Puanlama

Üç canlının mide yapısını doğru yazma3 puan
Mekanik öğütmenin yerini üç canlıda doğru yazma3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Sindirim yapılarını sınıflandırma · 11 puan

Bir öğrenci kuş, kurt, inek ve insanın sindirim yapılarını sınıflandırmak için üç ölçüt belirlemiş ve aşağıdaki tabloyu kısmen doldurmuştur.

Yapılandırılmış grid
Ölçüt	Tavuk	Kurt	İnek	İnsan
Diş yapısı	Diş yok	(a)	Geniş, yassı azılar	Kesici, köpek ve azı dişleri
Mide yapısı	(b)	Tek bölmeli	(c)	Tek bölmeli
Bağırsağın vücut uzunluğuna göre uzunluğu	—	(ç)	(d)	Etçillerden uzun, otçullardan kısa

Kuşlarda vücut yapısı farklı olduğu için bağırsak uzunluğu ölçütü bu karşılaştırmaya alınmamıştır.

4.16 puan
Tablodaki (a), (b), (c), (ç) ve (d) ile gösterilen boşlukları doldurunuz.
4.25 puan
Bağırsak uzunluğu ile beslenme şekli arasındaki ilişkiyi kurt ve inek üzerinden açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 6

Örnek çözüm

(a) Uzun ve sivri köpek dişleri, keskin kenarlı azılar. (b) Kursak, bezli mide ve taşlık. (c) Dört bölmeli. (ç) Kısa. (d) Uzun.

Puanlama

(a) kurt dişleri1 puan
(b) kursak, bezli mide, taşlık2 puan
(c) dört bölmeli mide1 puan
(ç) kısa ve (d) uzun bağırsak2 puan

4.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Bitkisel besinler sindirimi zor olan selülozca zengindir; otçul ineğin bağırsağının uzun olması besinin sindirim kanalında daha uzun süre kalmasını, sindirim ve emilimin tamamlanmasını sağlar. Etçil kurdun besini olan et kolay sindirilir; bu nedenle bağırsağı vücuduna göre kısadır.

Puanlama

Otçullarda uzun bağırsağı selülozun zor sindirilmesiyle açıklama3 puan
Etçillerde kısa bağırsağı etin kolay sindirilmesiyle açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 2 soru Senaryo 3: 3 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Biyoloji Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).