10. Sınıf Fizik · 1. dönem 1. yazılı · FİZ.10.1.2

10. Sınıf Fizik 1. Dönem 1. Yazılı: İvme ve Hız Değişimi Soruları

a = Δv / Δt; hız ile ivme aynı yönlüyse hızlanma, zıt yönlüyse yavaşlama; ivme hakkındaki yaygın yanlış önermeleri sınama.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: FİZ.10.1.2
Bu sayfadaki soru: 4
Senaryolarda bu konudan: 2-3 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Kuvvet ve hareket · Bir Boyutta Sabit İvmeli Hareket

FİZ.10.1.2. İvme ve hız değişimi arasındaki ilişkiye yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme

1. soru

Dört araç: hızlanan mı, yavaşlayan mı? · 13 puan

Yatay ve doğrusal bir yolda dört aracın hızları 4 saniye arayla ölçülmüştür (doğu yönü pozitif).

Araçların ilk ve son hızları
Araç	t = 0 s’de hız (m/s)	t = 4 s’de hız (m/s)
A	+2	+14
B	+20	+8
C	−4	−16
D	−18	−6

1.18 puan
Her aracın ivmesini (büyüklük ve işaret) hesaplayınız; aracın hızlanıp yavaşladığını belirtiniz.
1.25 puan
Bulgularınızdan hız ve ivmenin yönleri ile hızlanma ve yavaşlama arasındaki ilişkiyi genelleyiniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 8

Örnek çözüm

A: (14 − 2) / 4 = +3 m/s²; sürati artıyor, hızlanıyor.
B: (8 − 20) / 4 = −3 m/s²; yavaşlıyor.
C: (−16 − (−4)) / 4 = −3 m/s²; sürati 4’ten 16’ya çıkıyor, hızlanıyor.
D: (−6 − (−18)) / 4 = +3 m/s²; sürati 18’den 6’ya iniyor, yavaşlıyor.

Puanlama

Dört ivme (işaretleriyle)4 puan
Dört hızlanma/yavaşlama yargısı4 puan

1.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Hız ile ivme aynı yönlüyse (A ve C) cisim hızlanır; zıt yönlüyse (B ve D) yavaşlar. İvmenin işareti tek başına hızlanma ya da yavaşlamayı göstermez: C negatif ivmeyle hızlanır, D pozitif ivmeyle yavaşlar.

Puanlama

Aynı yön: hızlanma; zıt yön: yavaşlama3 puan
İvmenin işaretinin tek başına yeterli olmadığını örnekle göstermek2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

İvme hakkındaki önermeleri sınama · 10 puan

210 puan
1. I.İvmesi büyük olan bir aracın hızı da büyüktür.
2. II.İvmesi sıfır olan bir araç durmaktadır.
3. III.Negatif ivme her zaman yavaşlama demektir.
4. IV.Hızı 15 m/s’de sabit kalan bir aracın ivmesi sıfırdır.
5. V.Bir anlık hızı sıfır olan cismin ivmesi sıfır olmak zorunda değildir.
Her önermenin doğru mu yanlış mı olduğunu bir örnek ya da karşı örnekle gerekçelendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2 tam puan 10

Örnek çözüm

I. Yanlış. Duran bir araç harekete başlarken hızı sıfırdır ama ivmesi büyük olabilir; ivme hızın değil, hız değişiminin ölçüsüdür.
II. Yanlış. Sabit hızla giden bir aracın ivmesi sıfırdır ama araç hareket eder.
III. Yanlış. Hız da negatifse negatif ivme süratin artmasına, yani hızlanmaya yol açar: hızı −4 m/s’den −16 m/s’ye değişen bir aracın ivmesi negatiftir ama sürati artar.
IV. Doğru. Hız değişimi Δv = 0 olduğundan a = Δv / Δt = 0.
V. Doğru. Örneğin yavaşlayıp duran ve sonra ters yönde hızlanan bir araç, durduğu anda da ivmelidir (hızı değişmeye devam eder).

Puanlama

I: yanlış, gerekçesiyle2 puan
II: yanlış, gerekçesiyle2 puan
III: yanlış, gerekçesiyle2 puan
IV: doğru, gerekçesiyle2 puan
V: doğru, gerekçesiyle2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Koşucu mu, otomobil mi daha çabuk hızlanır? · 9 puan

Bir kısa mesafe koşucusu çıkıştan sonra 2,5 s’de 0’dan 10 m/s hıza ulaşıyor. Bir otomobil 10 s’de 0’dan 100 km/h hıza çıkıyor. İkisinin de ivmesi bu sürelerde sabit kabul edilmektedir.

3.15 puan
İki ivmeyi aynı birimde (m/s²) hesaplayınız.
3.24 puan
Can: “Otomobil daha hızlı gidiyor, o hâlde ivmesi de daha büyüktür.” diyor. Hesaplarınıza dayanarak Can’ın önermesini değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Koşucu: a = 10 / 2,5 = 4 m/s². Otomobil: 100 km/h = 100 000 m / 3600 s ≈ 27,8 m/s; a ≈ 27,8 / 10 ≈ 2,8 m/s².

Puanlama

Koşucu 4 m/s²2 puan
100 km/h ≈ 27,8 m/s ve otomobil ≈ 2,8 m/s²3 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Önerme yanlıştır. Otomobilin ulaştığı hız daha büyüktür ama koşucunun hızı birim zamanda daha çok değişir: 4 m/s² > 2,8 m/s². İvme ulaşılan hıza değil, hızın ne kadar sürede değiştiğine bağlıdır.

Puanlama

Önermenin yanlış olduğunu belirtmek1 puan
İvmenin hız değişiminin hızı olduğunu verilerle açıklamak3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Frenleyen aracın hız tablosu · 7 puan

Yatay bir yolda frene basan bir aracın hızı her saniye ölçülmüştür:

Frenleyen aracın her saniyedeki hızı
t (s)	0	1	2	3	4	5	6
v (m/s)	30	25	20	15	10	5	0

4.14 puan
Her saniyedeki hız değişimini inceleyerek ivmenin sabit olup olmadığını belirleyiniz ve ivmeyi bulunuz.
4.23 puan
Aynı ivmeyle fren yapılırsa 20 m/s hızla giden bir araç kaç saniyede durur? Hız-zaman ilişkisinin modelini yazarak gösteriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Her saniye hız 5 m/s azalıyor; hız değişimi her aralıkta eşit olduğundan ivme sabittir: a = Δv / Δt = (0 − 30) / 6 = −5 m/s² (hareket yönüne zıt).

Puanlama

Eşit hız değişimlerinden sabit ivme çıkarımı2 puan
a = −5 m/s² (yönüyle)2 puan

4.2 tam puan 3

Örnek çözüm

v = v₀ + a · t ⇒ 0 = 20 − 5t ⇒ t = 4 s.

Puanlama

v = v₀ + a·t modelini kurmak2 puan
t = 4 s1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 3 soru Senaryo 3: 3 soru Senaryo 4: 3 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).